Phán quyết ngày 20/02/2026 của Supreme Court of the United States tuyên bố các mức thuế được áp đặt theo International Emergency Economic Powers Act (IEEPA) là không hợp pháp đã tạo ra một dấu mốc quan trọng trong việc kiểm soát quyền lực thương mại của nhánh hành pháp. Tòa án khẳng định rằng IEEPA không trao thẩm quyền cho Tổng thống áp đặt các mức thuế quan trên diện rộng đối với toàn bộ nền kinh tế, đồng thời tái khẳng định nguyên tắc hiến định rằng quyền quyết định thuế quan thuộc về Quốc hội trừ khi được ủy quyền rõ ràng.

Phán quyết này khiến một số biện pháp thuế quan được ban hành dựa trên quyền lực kinh tế khẩn cấp mất cơ sở pháp lý và làm dấy lên khả năng chính quyền Hoa Kỳ phải xem xét việc hoàn trả các khoản thuế đã thu trong giai đoạn trước đó. Đồng thời, chính quyền cũng nhanh chóng tìm kiếm các cơ sở pháp lý khác để duy trì công cụ chính sách thương mại và bảo hộ thị trường trong bối cảnh cạnh tranh thương mại quốc tế ngày càng gia tăng.

Tòa án Tối cao đưa ra quyết định này dựa trên ba lập luận pháp lý cốt lõi. Thứ nhất, thuế quan về bản chất là công cụ điều tiết thương mại và tạo nguồn thu ngân sách, những quyền năng theo truyền thống hiến định thuộc về Quốc hội. Thứ hai, mặc dù IEEPA cho phép Tổng thống áp dụng các biện pháp hạn chế kinh tế trong trường hợp khẩn cấp quốc gia, đạo luật này không quy định rõ ràng việc áp dụng thuế quan trên diện rộng đối với toàn bộ nền kinh tế. Thứ ba, Tòa án áp dụng học thuyết “vấn đề lớn” trong luật hiến pháp Hoa Kỳ, theo đó các quyết định có tác động kinh tế và chính trị đặc biệt lớn phải có sự ủy quyền rõ ràng và minh thị từ Quốc hội, trong khi sự ủy quyền như vậy không tồn tại trong IEEPA.

Phán quyết này không loại bỏ hoàn toàn khả năng áp dụng thuế quan của nhánh hành pháp. Thay vào đó, nó chỉ giới hạn việc sử dụng quyền lực khẩn cấp để áp đặt các mức thuế quy mô lớn và buộc chính quyền phải dựa vào các cơ chế pháp lý cụ thể hơn đã được Quốc hội thiết lập trong các đạo luật thương mại.

Ngay sau phán quyết của Tòa án Tối cao, chính quyền Hoa Kỳ đã phát tín hiệu rằng họ sẽ chuyển sang sử dụng các cơ sở pháp lý khác để áp dụng các biện pháp thuế quan. Các đạo luật có thể được viện dẫn bao gồm Trade Act of 1974, cho phép áp dụng một số công cụ thuế quan nhằm xử lý các vấn đề thương mại và cán cân thanh toán; Trade Expansion Act of 1962, cho phép áp thuế vì lý do an ninh quốc gia; và Tariff Act of 1930, cho phép áp dụng các biện pháp thuế đối với các hành vi thương mại mang tính phân biệt đối xử. Trong thực tế, chính quyền đã cân nhắc việc áp dụng các mức thuế tạm thời trên phạm vi toàn cầu theo các cơ chế này nhằm duy trì công cụ điều tiết thương mại trong khi chờ các quy trình pháp lý tiếp theo.

Điểm đáng chú ý là các đạo luật thương mại này yêu cầu quy trình thủ tục chặt chẽ hơn so với việc sử dụng quyền lực khẩn cấp. Các cơ quan hành pháp thường phải tiến hành điều tra, đưa ra kết luận chính thức, tham vấn với các cơ quan liên quan và trong một số trường hợp phải tham khảo ý kiến của Quốc hội trước khi áp dụng các biện pháp thuế quan. Do đó, các mức thuế được ban hành theo các cơ chế này có khả năng đứng vững hơn trước các thách thức pháp lý so với các biện pháp trước đây dựa trên IEEPA.

Trong trường hợp chính quyền Hoa Kỳ áp dụng các mức thuế mới theo các cơ sở pháp lý khác, các tranh chấp pháp lý trong tương lai nhiều khả năng sẽ chuyển trọng tâm từ vấn đề thẩm quyền hiến pháp sang việc xem xét mức độ tuân thủ các yêu cầu pháp luật và thủ tục hành chính. Các bên phản đối có thể lập luận rằng cơ quan hành pháp không đáp ứng đầy đủ các điều kiện pháp lý cần thiết trước khi áp thuế, chẳng hạn như thiếu điều tra hoặc kết luận cần thiết; việc viện dẫn lý do an ninh quốc gia hoặc hành vi thương mại không công bằng là không có cơ sở; mức thuế được áp dụng không hợp lý hoặc không tương xứng; hoặc quy trình ban hành biện pháp thuế vi phạm các quy định về thủ tục hành chính.

Tuy nhiên, trong thực tiễn xét xử, các tòa án Hoa Kỳ thường dành mức độ tôn trọng đáng kể đối với các quyết định của nhánh hành pháp trong lĩnh vực thương mại quốc tế và an ninh quốc gia. Vì vậy, các mức thuế được ban hành theo các quy trình pháp lý đầy đủ theo các đạo luật thương mại có thể khó bị vô hiệu hóa hơn so với các mức thuế được áp đặt dựa trên quyền lực khẩn cấp.

Các tranh chấp pháp lý liên quan đến thẩm quyền áp dụng thuế quan tại Hoa Kỳ nhiều khả năng sẽ kéo dài trong một khoảng thời gian đáng kể. Các vụ kiện yêu cầu hoàn trả các khoản thuế đã thu trước đây có thể mất từ một đến ba năm để giải quyết. Các vụ kiện đối với các mức thuế mới có thể cần khoảng từ mười hai đến hai mươi bốn tháng để đạt tới phán quyết của tòa phúc thẩm. Trong trường hợp các vấn đề pháp lý phức tạp hơn được đưa trở lại Tòa án Tối cao để làm rõ phạm vi áp dụng của các đạo luật thương mại khác, các tranh chấp có thể kéo dài thêm nhiều năm.

Trong thời gian các vụ kiện đang được giải quyết, các mức thuế mới được áp dụng theo các cơ sở pháp lý khác vẫn có thể tiếp tục có hiệu lực, qua đó duy trì mức độ bất định đáng kể đối với môi trường thương mại quốc tế.

Đối với các doanh nghiệp xuất khẩu và nhà đầu tư, đặc biệt là các doanh nghiệp tại Việt Nam và khu vực ASEAN, phán quyết của Tòa án Tối cao không đồng nghĩa với việc các rủi ro thuế quan của Hoa Kỳ biến mất. Thay vào đó, rủi ro này đang chuyển từ tranh luận về thẩm quyền hiến pháp sang tranh luận về thủ tục pháp lý và cơ sở điều tra của các biện pháp thương mại. Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp cần dự liệu khả năng chính sách thương mại của Hoa Kỳ tiếp tục biến động, chủ động rà soát các điều khoản điều chỉnh giá trong hợp đồng thương mại, đồng thời theo dõi sát các biện pháp thuế mới cũng như khả năng yêu cầu hoàn trả các khoản thuế đã nộp trước đây.\

---

About VCI Legal:

VCI Legal is an award-winning business law firm in Vietnam with a wide range of legal and corporate services, among other things, corporate, banking & finance, tax, labor & HR, real estate and dispute resolution with special focus on international investment disputes, We also offer our specialized type of service called “In-House Counsel Service” with the aim of assisting our clients in dealing with all types of internal and external issues arising from their day-to-day operations and business activities. With our offices in both Hanoi and Ho Chi Minh City, we have a tremendous depth of experience in providing well-reasoned and comprehensive legal advice to not only multinationals and Fortune 500 companies, but also small and medium enterprises.

Our professional team comprises one of the leading law firms in Vietnam with service quality highly recommended and acknowledged by international legal service reviewers such as: The Legal 500, AsiaLaw Profiles, IFLR, KPMG’s Tax Directors’ Handbook, Acquisition International, ACQ Global, Global Law Experts, Finance Monthly, and Chambers & Partners.

For many years, VCI Legal has been ranked among the top law firms in Vietnam for corporate, finance, insurance, taxation, employment, intellectual property and investment. With a “Can Do Attitude” combined with a “Know How” capacity, our firm is big enough to provide comprehensive legal support for any in-house legal matters, yet small enough to care about each of our clients. We undertake each engagement with the mindset of a long-term relationship, with the will to give whatever it takes to understand and fulfill your needs.

---

Ho Chi Minh City

Suite P7-42.18, Vinhomes Central Park, 720A Dien Bien Phu, Thanh My Tay Ward, Ho Chi Minh City, Vietnam

Tel.: (+84) 028 3827 2029 Fax: (+84) 028 3823 4436

---

Hanoi

Suite 1903, Floor 19, W1 Tower, Vinhomes Westpoint, Pham Hung, Tu Liem Ward, Hanoi City, Vietnam

Tel.: (+84) 024 3936 4985 – (+84) 024 3936 4987

Affiliated Offices: Beijing – Shanghai – Hanoi – Ho Chi Minh City – Singapore – New Delhi – Dubai – Doha – Zurich – Paris – Rome – Brescia – Washington D.C. – Los Angeles